Chuyên nghiệp hóa hoạt động hay công chứng tại Hà Nội

Trằn trọc về quy mô Công tác từng lớp hóa hoạt động công chứng với việc cho phép ra đời các văn phòng công chứng hoạt động đồng thời cùng các phòng công chứng quốc gia là chủ trương thông thoáng trổi của Luật Công chứng. Đây là quy định được thực hiện với đích trả lại đúng tính chất của hoạt động công chứng, nên ngay khi mới được triển khai, quy định đã cuộn được sự quan hoài rất lớn của xã hội. Khi mới đi vào thực hiện, hai luồng quan điểm khác nhau đã xuất hiện. Một luồng ý kiến mong muốn các quy định và tinh thần thông thoáng của Luật Công chứng sớm đi vào cuộc sống với sự xuất hiện hàng loạt các văn phòng công chứng vừa tạo sự cạnh tranh lành mạnh với các phòng công chứng quốc gia, vừa góp phần giảm tải khối lượng công chứng càng ngày càng nhiều trên địa bàn Thủ đô. Một luồng quan điểm khác lại đề xuất hạn chế tốc độ phát triển về số lượng các văn phòng công chứng vì thận trọng và lo ngại về chất lượng, hậu quả từ các văn bản công chứng kém chất lượng, chưa kể đến những nghi ngại về trình độ công chứng viên cũng như sự sáng tỏ tại các văn phòng công chứng này. Trước tình hình đó, Sở Tư pháp Hà Nội đã chủ động tham khảo mô hình tổ chức, hoạt động công chứng của một số nước phát triển về “công chứng tư” trên thế giới, cân nhắc về nhu cầu công chứng nhận tế xuất hành từ sự phát triển kinh tế-tầng lớp của Thủ đô, từ đó thống nhất cần mở mang mô hình văn phòng công chứng theo hướng phát triển vững bền đi đôi với hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Hà Nội cho phép ra đời các văn phòng công chứng nhưng không mở rộng ào ạt mà theo lộ trình từng bước, có coi xét tới việc quản lý các văn phòng này có vượt quá “tầm với” hay không. Qua 5 năm triển khai, đến nay, ngoài 10 phòng công chứng nhà nước, trên địa bàn Hà Nội đã có thêm 93 văn phòng công chứng với tổng số trên 230 công chứng viên đang hoạt động trải khắp địa bàn tỉnh thành. Các văn phòng công chứng này thẳng chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động, không chỉ giúp giảm tải cho các phòng công chứng của tỉnh thành mà còn đáp ứng tốt nhu cầu công chứng, giao thiệp của các tổ chức, công dân. Người dân Thủ đô không còn phân biệt giữa các phòng công chứng của thành phố với văn phòng công chứng, mà chỉ có sự so sánh, đánh giá về chất lượng hoạt động của từng tổ chức hành nghề công chứng, từng công chứng viên cụ thể. Nâng tầm chuyên nghiệp hóa Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực từng lớp hóa hoạt động công chứng, Sở Tư pháp đã tham vấn và được Ủy ban dân chúng thị thành Hà Nội cho phép thành lập Hội công chứng thành phố Hà Nội. Hội ra đời nhằm nâng cao vai trò tự quản của hội nghề nghiệp, giúp đỡ nghiệp vụ cho các văn phòng công chứng, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm chung giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Bên cạnh đó, Sở Tư pháp cũng đã xây dựng đề án Quy hoạch phát triển tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thị thành và Quy chế kết hợp quản lý trong lĩnh vực công chứng quyền dùng đất trên địa bàn thành phố Hà Nội để trình Ủy ban quần chúng thành thị ban hành. Đặc biệt, để góp phần bảo đảm an toàn pháp lý, hạn chế rủi ro cho việc công chứng các hợp đồng, Sở Tư pháp Hà Nội đã kết hợp với Hội công chứng thành thị và các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn xây dựng chương trình quản lý thông tin ngăn chặn và thông tin về hợp đồng, giao thiệp đã công chứng. Mục đích của hệ thống thông báo ngăn chặn và cảnh báo này là hạn chế việc thực hiện đồng thời nhiều giao tế đối với một tài sản, hạn chế việc công chứng đối với giấy chứng thực quyền sở hữu nhà, quyền dùng đất đã có quyết định thu hồi, đã bị hủy, bị mất... Song song, giúp hạn chế việc sử dụng văn bản công chứng giả tham dự giao du, đăng ký biến động, đăng ký giao thiệp đảm bảo. Với việc Sở đứng ra làm mối manh liên kết, đã có 93/96 tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố tham gia và cùng nhau chia sẻ hơn 1.000.000 thông tin trong chương trình. Những thông báo này được các công chứng viên đánh giá cao về hiệu quả sử dụng, rút ngắn thời gian giám định và hạn chế rủi ro nghề nghiệp. Ông Nguyễn Tú, Trưởng văn phòng công chứng Nguyễn Tú, cho biết từ sau khi chương trình quản lý thông báo ngăn chặn được đưa vào sử dụng, bất kể hồ sơ nào đến văn phòng yêu cầu công chứng cũng đều được các cán bộ trong Văn phòng công chứng Nguyễn Tú gieo rắc ngay trong kho dữ liệu, qua đó đã loại trừ khá nhiều hồ sơ có dấu hiệu giao dịch bất hợp pháp, song song phát hiện được nhiều thông tin có đề nghị ngừng giao tiếp hoặc ngăn chặn giao tiếp của cá nhân hoặc cơ quan có thẩm quyền, đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao tế công chứng. Tuy nhiên, ông Tú cũng kiến nghị các thông tin giờ trong kho dữ liệu còn chưa đầy đủ, trong thời gian tới cần bổ sung thêm từ nhiều cơ quan đơn vị hệ trọng (như các văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, cơ quan công an, tòa án, viện kiểm sát…) mới bao quát kịp thời diễn biến giao dịch, hiệp đồng tại hồ hết các mảng, lĩnh vực cần công chứng. Trong chương trình quản lý thông tin ngăn chặn này còn có một nguồn thông báo quan trọng được thống kê, cập nhật từ Ủy ban Nhân dân các quận, huyện, thị xã về những trường hợp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà, quyền sử dụng đất đã có quyết định thu hồi, đã bị hủy hoặc đã bị mất. Ngày nay, chương trình đã thống kê được dữ liệu của 21/29 quận, huyện, thị xã và trong thời kì tới sẽ tiếp tục được cập nhật từ các văn phòng đăng ký quyền dùng đất và những quận, huyện còn lại. Đại diện đơn vị trực tiếp cáng đáng việc kết nối dữ liệu, ông Lã Hoàng Hưng (Phó phòng Bổ trợ Tư pháp, Sở Tư pháp Hà Nội) đánh giá cao chất lượng của những thông tin này và cho rằng: “Chỉ riêng việc ban bố công khai thông tin đó đã giúp giảm thiểu khả năng gian lận, lừa đảo trong quá trình công chứng những loại hồ sơ này.” Ông Hưng cho biết thêm đã có nhiều, tỉnh, thành khác trên cả nước thử khai triển chương trình quản lý thông tin ngăn chặn này, tuy nhiên theo đánh giá của Bộ Tư pháp, chưa nơi nào khai triển hiệu quả như tại đô thị Hà Nội. Phát huy lợi thế này, sắp tới, Sở Tư pháp sẽ trình Ủy ban Nhân dân tỉnh thành Hà Nội ban hành Quy chế quản lý, sử dụng chương trình. Nếu làm được điều này, sẽ có đông đảo các cơ quan chức năng như tài nguyên môi trường, cơ quan tố tụng các cấp... Cùng phải có nghĩa vụ cập nhật thông báo để tạo thành kho dữ liệu hoàn chỉnh, đầy đủ, kịp thời, giúp giảm tối đa các giao thiệp bất hợp pháp. Con số hơn 830.000 giao kèo, thu trên 540 tỷ đồng tiền lệ phí và thù lao công chứng, nộp ngân sách 120 tỷ đồng... Của các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh thành Hà Nội trong 5 năm qua là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của chủ trương xã hội hóa hoạt động công chứng. Các văn phòng công chứng đã dần khẳng định được vai trò, vị trí và hoạt động ngày một chuyên nghiệp của mình. Đây là bước “chuyển mình” mạnh mẽ của công chứng Thủ đô, giúp bảo đảm an toàn pháp lý cho các hiệp đồng, giao thiệp, phục vụ ngày một tốt hơn nhu cầu hợp pháp, chính đáng của người dân, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế-từng lớp của Thủ đô./. Kim Anh (TTXVN)