Thông tin Nhà văn Nguyễn Tuân: Ông vua tùy bút và “xê dịch”

Người chế giễu các nhà phê bình Nguyễn Tuân cầm bút từ khoảng đầu những năm 1935, nhưng phải sau 3 năm ông mới nức danh với văn pháp độc đáo, tài tình trong “Vang bóng một thời” và “Một chuyến đi”... Cách mạng tháng 8/1945 thành công, ông nhiệt liệt tham gia Cách mạng và kháng chiến, trở nên một cây bút tiêu biểu của nền văn học mới với nhiều tập tùy bút, bút ký như “Sông Đà” (1960), một số tập ký chống Mỹ từ 1965-1975 và nhiều bài tùy bút về cảnh sắc và hương vị giang sơn. Năm 1996, Nguyễn Tuân đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt I- 1996) về văn chương - Nghệ thuật. Ông kể lại rằng phải mất 6 tháng trời quan sát số đồn bốt ở khu vực vĩ tuyến 17 và đếm số thanh ván bắc phía bên kia cầu Hiền Lương, khi hai miền Nam- Bắc còn bị chia cắt. Ông nghĩ ra cách nhờ những người công an sang bờ bên kia công tác, đếm hộ. Cuối cùng ông ưng ý kết quả là phía bên kia cầu Hiền Lương có được 444 thanh ván. Đấy là một việc làm đầy kỳ công và một sự sáng tạo ngoài sức tưởng tượng của nhiều người, miêu tả được một phần thực chất cần lao của nhà văn. Theo ông, nhà văn cần phải “bắt tận tay, day tận trán” từng chi tiết, sự kiện, vấn đề, chứ không thể léng phéng theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” được. Ông đã đóng góp cho nền văn học mới nhiều trang viết sắc sảo và đầy nghệ thuật truyền tụng quê hương đất nước, ca tụng quần chúng. # Cần lao trong đấu tranh và sản xuất. Từ một con người “chẳng giống ai”, ông đã đem đến cho đời một phong cách nghệ thuật đậm chất Nguyễn. Sinh thời, nhiều người truyền tai rằng Nguyễn Tuân là nhà văn chúa “ghét” các nhà phê bình. Ông nói rõ quan điểm của mình về chuyện này. “Cái nguyên tắc biết mười nói một không chỉ cần đối với nhà văn, mà cũng cần đối với nhà phê bình. Tôi không chịu được mấy ông phê bình thiển cận. Họ không chỉ eo hẹp về kiến thức mà còn thiếu vốn sống, thiếu lịch duyệt, thiếu cả cảm quan thẩm mỹ. Viết về tác phẩm mà không cần biết gì về nhà văn, chỉ nhìn cái bề ngoài của trang sách rồi cứ thế tán ra. Viết kiểu như thế, có khen người ta cũng làm cho người ta bực bội...”. Rồi người ta lại còn đồn rằng Nguyễn Tuân bảo khi ông mất, không để cho các nhà phê bình đi đưa tang. Ông cho hay: “Điều này thì mình đã nói với nhiều người. Mình đã làm sẵn một danh sách những bạn bè mà mình mời đi đưa đám ma mình, không chỉ những anh phê bình tồi mà những thằng cơ hội, siểm nịnh, dối trá, xin đừng để họ đi đưa đám ma mình. Mình cũng dặn vợ con khi hóa vàng cho mình ngoài áo xống, bút mực, vàng mã, nhớ đốt theo cho mình vài hình nộm anh phê bình. Biết đâu về cõi vĩnh hằng anh ta không sợ bóng sợ vía ai nữa thì có thể nói thật. Như vậy mình cũng có người mà nói chuyện, mà tranh cãi cũng đỡ buồn...”. Nhà văn Nguyễn Tuân Kiêu bạc Nhưng có nhẽ Nguyễn Tuân là nhà văn độc nhất ở cương vị Tổng thư ký Hội liên hợp văn chương - Nghệ thuật (HLHVHNT) dám nói và có thể sẵn sàng làm những điều mà không ai có thể làm được trong hoàn cảnh ấy. Ấy là vào thời kỳ đương đầu chống nhóm “Nhân văn”. Ông chính trực nói với mọi người: “Xin các anh cứ cung cấp cho chúng tôi một số giấy để in báo, chúng tôi mở cuộc bút chiến, bàn cãi công khai với nhóm Nhân văn”. Về chuyện nghề, nhà văn Nguyễn Tuân san sẻ rất thành tâm, nhưng cũng theo cách riêng. Ông cho rằng: Anh cố tình làm cho độc đáo là không an thua. Anh cứ viết đúng như anh nghĩ, không uốn éo, không màu mè thì nó sẽ ra phong cách. Có cá tính trong ngôn từ thì nó sẽ nảy ra mỹ học thôi. Nhà văn cũng như nhà phê bình phải biết hài hước, châm biếm - đó là trí tuệ, người sáng ý mới biết khôi hài... Mỗi nhà văn phải có thế giới riêng, phong cách riêng, ngôn từ riêng. Muốn tìm hiểu, giải thích, phân tách về nhà văn phải tìm cho ra cái riêng đó. Một nhà văn không có cá tính thật đáng sợ và đáng buồn biết mấy...” Nhà phê bình văn chương Ngoc Trai có lý khi cho rằng: “...Có một Nguyễn Tuân chính trực, bướng bỉnh, chông gai, khinh bạc, kênh kiệu bên cạnh một Nguyễn Tuân phúc hậu đầy ưu ái với con người, thế cục. Có một Nguyễn Tuân ồn ào, phá phách bên cạnh một Nguyễn Tuân đơn chiếc, luôn trĩu nặng lòng ưu thời mẫn thế...”. Dù nhìn ở giác độ nào, Nguyễn Tuân vẫn là một cây đại thụ trong làng văn học Việt hiện đại. Chỉ có điều cây đại thụ ấy ngoài cành rễ xum xuê, chồi non, lộc biếc, lá vàng, còn có cả những cái gai hết sức sắc nhọn, khiến nhiều người cảm thấy e ngại mỗi khi lân la đến gần, nếu chưa đủ tâm thành và một cảm quan thẩm mỹ lành mạnh, một bản lĩnh văn hóa cần phải có đối với một văn nhân đích thực. Thu Giang