Thoát phong phú bóng cha

GS Vũ Khiêu (giữa) cùng gia đình GS Đặng Vũ Cảnh Khanh Người “đặt viên gạch đầu tiên” cho từng lớp học Việt Nam Bước vào cánh cửa đại học chưa đầy một năm, khi chiến tranh phá hoại miền Bắc ập đến, chàng sinh viên báo chí Đặng Vũ Cảnh Khanh ngay tức khắc dự vào hàng ngũ phóng viên trận mạc. Suốt gần 10 năm thường trú tại Hải Phòng, lăn lộn theo từng tiếng bom rơi, đạn nổ, GS Đặng Vũ Cảnh Khanh nói, đó là thời kỳ đem lại cho ông những trải nghiệm quý giá mà không phải nhà lý luận nào cũng có dịp được trải nghiệm. Năm 1975, Đặng Vũ Cảnh Khanh đã gác lại sự nghiệp báo chí để theo cha - GS Vũ Khiêu vào miền Nam xây dựng Viện Khoa học từng lớp TP.HCM theo chủ trương của Nhà nước. Trước những vấn đề cần kíp của miền Nam sau ngày thống nhất tổ quốc, bộ môn tầng lớp học lần đầu tiên được đưa vào nghiên cứu. Đặng Vũ Cảnh Khanh dìm, ông khá liều lĩnh chọn lọc bộ môn này, bởi ông và những người đồng nghiệp phải bắt đầu từ con số không. Phải gần ba năm sau đó, năm 1978, cuốn sách từng lớp học đầu tiên của Việt Nam do Đặng Vũ Cảnh Khanh và các đồng nghiệp thực hiện mới được xuất bản. Nói về những khó khăn đầu tiên khi bước vào con đường nghiên cứu, GS Đặng Vũ Cảnh Khanh san sớt: “tri thức của con người luôn eo hẹp. Đôi khi có những vấn đề mình tưởng đã biết rất rõ nhưng lại không phải. Khi đặt vào chiều sâu của khoa học, mới biết mình bị hổng rất nhiều. Không có cách nào khắc phục được điều đó ngoài việc phải học và đọc, đọc thật nhiều để lấp dần sự thiếu hụt ấy”. Một trong những nhịp để phát triển sự nghiệp của Đặng Vũ Cảnh Khanh là việc nhận được học bổng của Viện Hàn lâm Khoa học Bungari năm 1981. Sáu năm học tập ở nước ngoài, bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, ông không chút ngại ngần bỏ ngoài tai nhiều lời đề nghị làm việc ở xứ người để trở về cống hiến cho tổ quốc. Ông là lớp nhà khoa học đầu tiên của Việt Nam được đào tạo bài bản về bộ môn xã hội học và cũng là một trong những người “đặt gạch”, đưa bộ môn này vào nghiên cứu và giảng dạy rộng rãi. Năm 1986, bộ môn từng lớp học chính thức được giảng dạy tại trường truyền đạo (nay là Học viện Báo chí và tuyên truyền). Dù bận rộn với vai trò Trưởng phòng Lý luận và lịch sử tầng lớp học của Viện từng lớp học, nhưng Đặng Vũ Cảnh Khanh vẫn góp phần không nhỏ trong việc đào tạo lứa học trò trước nhất cho bộ môn còn mới lạ này. Trải qua gần 30 năm, kể cả khi nhận nhiệm vụ Viện trưởng Viện Nghiên cứu thanh niên, GS Đặng Vũ Cảnh Khanh vẫn nối công tác giảng dạy cho hàng chục trường đại học Việt Nam. Dù đã nghỉ hưu nhưng hiện GS Đặng Vũ Cảnh Khanh vẫn tiếp giảng dạy bộ môn Gia đình học và phụ trách vị trí Chủ nhiệm Khoa Khoa học xã hội và nhân bản của Trường ĐH dân lập Thăng Long (Hà Nội). Ở ông, khao khát làm việc và cống hiến chưa bao giờ nguội tắt. Ông tỏ bày, mơ ước cả đời mình là có thể đào tạo ra đời mới trẻ trung, năng động, dòm từng lớp học theo nhu cầu thực tiễn chứ không phải là những lý thuyết bóng gió như người ta vẫn lầm tưởng. Vợ chồng GS Đặng Vũ Cảnh Khanh và GS Lê Thị Quý Bầu không khí học thuật Là con trai cả của GS Vũ Khiêu - Viện trưởng trước tiên của Viện xã hội học Việt Nam, GS Đặng Vũ Cảnh Khanh dìm, mình được “hưởng lợi” không ít từ cha. Tuy nhiên, cái “hưởng lợi” ấy không phải là sự nâng đỡ, bao bọc mà là ở việc “truyền lửa” kiến thức cho các con mình. “Ngay từ nhỏ, cha đã “nuôi” chúng tôi trong một bầu không khí học thuật và tình ái sách vô điều kiện”, GS Cảnh Khanh chia sẻ. Ông nhớ lại thời kỳ khó khăn, khi cả gia đình sáu người sống trong căn nhà 20m2, tiền thiếu, gạo thiếu… nhưng có một thứ vẫn phải mua là sách! Sách không chỉ là tài sản quý mà còn là niềm đam mê chung của các đời trong gia đình. GS Cảnh Khanh cũng cho rằng, mình may mắn hơn nhiều so với bạn bè cùng lứa khi sớm được tiếp xúc với những pho sách sống - những nhà khoa học, nghệ sĩ tài giỏi một thời. Ông kể lại: “Cha tôi tuy là người làm khoa học nhưng giao tế rộng rãi nên có rất nhiều bạn bè nghệ sĩ thân thiết như họa sĩ Nguyễn Trọng Hợp, nhà văn Nguyễn Tuân, thi sĩ Hoàng Trung Thông, Xuân Diệu… Họ ngay tới nhà, cùng cha tôi bàn thảo thi văn, chơi chữ… Sự uyên thâm của họ đem lại cho chúng tôi những kiến thức quý báu mà đôi khi chẳng thể tìm thấy ở bất cứ trang sách nào”. Tuy nhiên, tiếng tăm của GS Vũ Khiêu cũng là một thách thức không nhỏ đối với GS Đặng Vũ Cảnh Khanh. Khi ông mới bắt tay vào con đường nghiên cứu khoa học, không ít người cho rằng, những tác phẩm của ông là do GS Vũ Khiêu… chấp bút. GS Đặng Vũ Cảnh Khanh nói: “Nếu là người tinh thông, họ hoàn toàn có thể nhận biết đâu là bài viết của GS Vũ Khiêu và Đặng Vũ Cảnh Khanh, bởi hai bố con tôi là hai phong cách riêng biệt”. Theo GS Đặng Vũ Cảnh Khanh, GS Vũ Khiêu có cách giáo dục con cái… không giống ai, ông không bao bọc, không cầm tay chỉ việc mà “quăng” con vào đời. Chính nên chi, Cảnh Khanh chịu ảnh hưởng lối tư duy và cách viết của người thầy hướng dẫn khi ông học tại Bungari chứ không phải của cha mình. “Cách viết của cụ Vũ Khiêu thường sôi nổi. Cụ viết sâu sắc nhưng vẫn rất trẻ trung, tươi mới trên một nền tri thức uyên thâm, đầy tính chiến đấu. Còn cách viết của tôi điềm tĩnh hơn và mang chút khôi hài, châm biếm”, GS Cảnh Khanh nói. Một trong những nguyên nhân tạo ra hai “màu” khác nhau giữa GS Vũ Khiêu và GS Cảnh Khanh còn là tâm lý khẳng định bản thân của người con trai. GS Cảnh Khanh tâm sự: “Tôi luôn vậy để thoát khỏi cái bóng của cha mình. Tôi biết, cái bóng của cha quá lớn, nếu không thoát ra thì đó sẽ là một thảm kịch, bi kịch của một kẻ sĩ chẳng thể khẳng định nổi chỗ đứng của riêng mình”. Cùng với cha, một trong những người ảnh hưởng lớn nhất tới sự nghiệp nghiên cứu khoa học của GS Đặng Vũ Cảnh Khanh là vợ ông - GS Lê Thị Quý, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giới và phát triển kiêm giảng viên bộ môn tầng lớp học - Đại học Khoa học tầng lớp và nhân bản. Ông vẫn thường tâm can rất tình thực với học trò mình: “Cô là một nhà khoa học thực sự, cần mẫn và tỉ mỉ, trong khi thầy không thích khuôn phép, đôi khi đột phá, sáng tạo nhưng không tránh được nhiều điểm sơ hở. Cô bổ trợ cho thầy rất nhiều. Lý luận của cô thường giúp cho vấn đề của thầy đưa ra trở thành chặt hơn”. Không chỉ cùng nghiên cứu khoa học, năm 2009, GS Đặng Vũ Cảnh Khanh và GS Lê Thị Quý còn cho ra cuốn sách trước hết với tựa Gia đình học. Với kết quả của 10 năm nghiên cứu, đây được xem là công trình đặt nền tảng cho bộ môn Gia đình học (một lĩnh vực thuộc tầng lớp học) đi vào Việt Nam. Huyền Anh