Hướng tới loại trừ truyền nhiễm HIV từ mẹ sang con vào năm 2015

Cán bộ y tế thôn bản tư vấn cho bà mẹ mang thai nhiễm HIV tại huyện Mai Sơn (Sơn La). Đây cũng là chủ đề của tháng cao điểm đề phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con năm 2013 và những năm tiếp theo. Theo mỏng của Cục Phòng, chống HIV/AIDS, trong năm 2012, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ mang thai ở nước ta là 0,19%. Như vậy, nhàng nhàng mỗi năm, cả nước có khoảng 5.000 nữ giới mang thai nhiễm HIV. Trong đó, theo tâm tính của các chuyên gia, nếu không có bất kỳ can thiệp nào nhằm ngăn chặn sự truyền nhiễm HIV từ mẹ sang con thì tỷ lệ lây truyền này sẽ từ 25 đến 30%. Như vậy, nếu không can thiệp chủ động và tích cực, mỗi năm nước ta sẽ có khoảng 1.500 con nít sinh ra bị nhiễm HIV từ mẹ. Tuy nhiên, nếu được can thiệp kịp thời và toàn diện thì tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể giảm xuống dưới 5%, thậm chí dưới 2%, có tức thị mỗi năm chúng ta có thể cứu được khoảng 1.000 cháu bé khỏi bị nhiễm HIV phê chuẩn các hoạt động phòng ngừa lây truyền HIV từ mẹ sang con (DPLTMC). Thứ trưởng Bộ Y tế, TS Nguyễn Thanh Long cho biết, DPLTMC xác định là hoạt động có hiệu quả cao, thiết thực và mang tính nhân bản. Trong những năm qua, Bộ Y tế đã chỉ đạo các cơ sở y tế từ trung ương đến địa phương tích cực khai triển các hoạt động DPLTMC , nhằm làm giảm đến mức thấp nhất tỷ lệ con trẻ bị nhiễm HIV do mẹ truyền sang. Từ năm 2009 đến nay, theo đề xuất của Bộ Y tế, Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ ma túy, mại dâm đã chọn tháng 6 hằng năm là tháng cao điểm ngừa lây HIV từ mẹ sang con. Trong tháng này, song song với việc tăng cường cung cấp dịch vụ ngừa là đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người dân và cả các cấp lãnh đạo về lợi ích của ngừa lây HIV từ mẹ sang con; huy động sự ủng hộ, tham gia của cộng đồng vào các hoạt động đề phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con. Để thúc đẩy các hoạt động DPLTMC và bảo đảm cho các hoạt động này thực hiện hiệu quả trên toàn quốc, thời kì qua, với sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế, các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội, đến cuối năm 2012, cả nước đã có 226 điểm cung cấp dịch vụ DPLTMC (hai điểm tuyến trung ương, 92 điểm tuyến tỉnh và 132 tuyến huyện, chiếm 25% số huyện trong toàn quốc). Tại các điểm cung cấp dịch vụ này, đàn bà mang thai được tư vấn và xét nghiệm HIV sớm. Nếu phát hiện nhiễm HIV, phụ nữ mang thai được điều trị DPLTMC bằng thuốc kháng vi-rút (ARV) từ tuần thai thứ 14, trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV được điều trị phòng ngừa bằng ARV bốn tuần sau sinh, được hỗ trợ sữa ăn thay thế sữa mẹ, được điều trị dự phòng các nhiễm trùng cơ hội và chẩn đoán sớm tình trạng nhiễm HIV bằng phương pháp xét nghiệm tìm kháng nguyên. Tất cả các dịch vụ này hiện nay đều được miễn phí hoàn toàn. Tuy nhiên, trên thực tiễn, vẫn còn nhiều nữ giới mang thai không tiếp cận được các dịch vụ ngừa lây nhiễm HIV từ mẹ sang con. Căn nguyên cốt yếu do họ thiếu thông báo, thiếu kiến thức về phòng, chống HIV/AIDS nói chung và dự phòng lây HIV từ mẹ sang con nói riêng cho nên không chủ động kiêng dịch vụ. Sự kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS cũng là rào cản làm cho nữ giới mang thai nhiễm HIV khó tiếp cận các dịch vụ và nếu có thì cũng ở tuổi muộn làm ảnh hưởng đến hiệu quả của can thiệp dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con. Với đích loại trừ tình trạng lây HIV từ mẹ sang con, Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến cáo các Quốc gia nên triển khai đồng bộ các can thiệp DPLTMC. Phụ nữ mang thai nhiễm HIV được điều trị bằng ARV càng sớm càng tốt, không phụ thuộc vào thời đoạn phát triển của bệnh và duy trì điều trị ARV cho mẹ sau sinh con và nuôi trẻ bằng sữa ngoài thay thế sữa mẹ, đồng thời với việc điều trị đề phòng ARV cho trẻ từ sau khi sinh đến khi được 4 đến 6 tuần tuổi. Mô hình này đang được triển khai thí nghiệm tại các huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên) và các quận, huyện của đô thị Cần Thơ. Sau thời kì thử nghiệm, Bộ Y tế sẽ có những điều chỉnh hợp điều kiện thực tiễn tại Việt Nam trước khi ứng dụng mở rộng. Đáng để ý, từ năm 2013 trở đi, các dịch vụ DPLTMC được lồng ghép triệt để vào hệ thống chăm sóc sức khỏe sản xuất, nhằm tiếp cận sớm nhất với phụ nữ mang thai để có thể khắc phục tình trạng xét nghiệm HIV muộn và điều trị DPLTMC bằng ARV muộn ở đàn bà mang thai nhiễm HIV. Hệ thống săn sóc sức khỏe sản xuất có màng lưới "chân rết" đến tuyến xã và thôn, bản, vì thế sẽ coi sóc và hỗ trợ nữ giới mang thai và con của họ tốt hơn trong quá trình mang thai và sau sinh. Để DPLTMC, Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo bốn giải pháp: phòng ngừa sớm lây nhiễm HIV cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ; phòng tránh thai ngoài ý muốn cho phụ nữ mang thai nhiễm HIV; các can thiệp cho đàn bà mang thai nhiễm HIV (tham vấn xét nghiệm HIV, điều trị phòng ngừa bằng thuốc kháng HIV, hỗ trợ sữa ăn thay thế sữa mẹ cho trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV); cung cấp các hoạt động coi ngó, tương trợ và điều trị ăn nhập cho bà mẹ nhiễm HIV và con của họ sau sinh. Dâu tằm